گاهی بیماران نمی‌خواهند چیزی از بیماری‌شان بدانند و مسئولیت بیماری‌شان را نپذیرند. تحقیقات متعدد نشان داده است که سرعت بهبود و آرامش روانی در بیمارانی که بار ناخوشی‌شان را به دوش می‌کشند، بیشتر است. خیال نکنیم آن‌که از بیماری‌اش می‌گریزد، آرام‌تر است.

تصویری که از جهان داریم و نگاهی که جهان به ما می‌کند، هر دو بر مبنای تلقی ما از خودمان شکل می‌گیرد. کسی که بر خود اهانت روا می‌دارد، به دیگران احترام نمی‌گذارد و دیگران نیز احترامش نمی‌کنند و تحویلش نمی‌گیرند. ریشه اعتبار ما، ربط و نسبتی است که با خود برقرار می‌کنیم و شأنی است که برای خودمان قائلیم. بنیان نظری خودمراقبتی همین است. چند ملاحظه جدی در این خصوص قابل تأمل است:

۱- با این فرض که «من مالک خودم هستم»، آدمی نمی‌تواند جسم و جانش را تاراج کند و دست تطاول بر آن بگشاید. دایره مالکیت ما به واسطه تعهدات، دلبستگی‌ها و روابط انسانی و اجتماعی‌مان، محدودتر از آن است که در آغاز می‌پنداریم.

۲- با این فرض که «از من گذشته است»، انسان مجاز نیست افسار روزگارش را رها کند و جسمی فرسوده و ظاهری فرتوت به بار آورد. نشاط، شادابی و شور زندگی هیچ‌گاه از آدمی رخت برنمی‌بندد، هرچند شکل بروز و نمود آن در دوره‌های مختلف زندگی تغییر می‌کند.

۳- با این فرض که «من خودم را وقف فرزندانم می‌کنم»، حق نداریم به خودمان بی‌توجهی کنیم. مادری که فرزندش را به کلاس شنا می‌فرستد و برایش غذایی مناسب درست می‌کند، قرار نیست از ترس این‌که به خوش‌گذرانی متهم شود، به استخر نرود یا غذای مورد علاقه‌اش را درست نکند یا سفارش ندهد. بعضی والدین، خود را از دست‌رفته می‌پندارند و به همین دلیل برای فرزندان‌شان آینه می‌گیرند، اما خود به خشت خامی بسنده می‌کنند.

۴- از ترس این‌که «مبادا مشکلی آشکار شود»، نباید از آزمایش و ارزیابی جسمی بگریزیم. این ضرب‌المثل دقیقی نیست که می‌گوید: «آب که از سر گذشت، چه یک وجب چه صد وجب»؛ چرا که اگر یک وجب با سطح آب فاصله داشته باشیم، هنوز مجال دست‌وپا زدن و نجات هست، اما وقتی صد وجب زیر آب باشیم، دیگر غرق شده‌ایم. فرق ما با مردم ژاپن این نیست که مثلاً آن‌ها کمتر سرطان می‌گیرند. اتفاقاً شیوع برخی سرطان‌ها در آن‌ها بیشتر است، اما خودمراقبتی باعث می‌شود سرطان در همان مراحل اولیه کشف و مهار شود. همان سرطان‌ها در جامعه ما، در بسیاری از موارد، دیرتر تشخیص داده می‌شوند.

۵- خودمراقبتی به این معنا نیست که مدام خود را به تیغ وسواس بکشیم. کشتی گرفتن با بیماری‌های خیالی، خیلی وقت‌ها واقعاً ما را زمین‌گیر می‌کند و به خاک بیماری می‌نشاند.

۶- خودمراقبتی مهارتی تدریجی است. از همان کودکی باید یاد بگیریم گلیم سلامت را از آب بیماری بیرون بکشیم و هر ناخوشی جزئی، عاجزمان نکند. کسی که در کودکی و نوجوانی یاد می‌گیرد در مهار بیماری‌اش مشارکت کند، در سنین بالاتر مستأصل و وابسته نمی‌شود و می‌داند چگونه ناخوشی‌اش را به ساحل سلامت برساند.

۷- گاهی بیماران نمی‌خواهند چیزی از بیماری‌شان بدانند و مسئولیت بیماری‌شان را نپذیرند. تحقیقات متعدد نشان داده است که سرعت بهبود و آرامش روانی در بیمارانی که بار ناخوشی‌شان را به دوش می‌کشند، بیشتر است. خیال نکنیم آن‌که از بیماری‌اش می‌گریزد، آرام‌تر است.

۸- گاهی می‌خواهیم به عزیزان‌مان محبت کنیم و به همین دلیل در هنگام بیماری، ساده‌ترین امور مانند نظافت شخصی‌شان را نیز به عهده می‌گیریم. حواس‌مان باشد از دیگران موجوداتی وابسته و بی‌دست‌وپا نسازیم.

۹- کسانی که یاد گرفته‌اند از خودشان مراقبت کنند، کمتر در معرض اختلالات روانی و مشکلات روان‌شناختی مرتبط با کهولت سن قرار می‌گیرند.

۱۰- از زمانی که به دنیا می‌آییم تا هنگامی که از این جهان می‌رویم، وظایف متعددی داریم. مسئولیت سلامت خود، یکی از این وظایف است. درنگ کنیم؛ پرونده سلامت‌مان همیشه همراه‌مان باشد.

دکتر حمیدرضا نمازی